گروه فرهنگی «سراج24»- رهبر معظم انقلاب اسلامی، آذر ماه سال 1386 در دیدار اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی برای نخستین بار بر مساله ای راهبردی به نام "پیوست فرهنگی" تاکید کردند. ایشان در آن دیدار فرمودند: «در طرحهای گوناگون که در کشور تنظیم میشود، طرحهای پولی و مالی و عمرانی، حتما یک پیوست فرهنگی وجود داشته باشد.» پس از آن در برنامه های توسعه پنج ساله پنجم و ششم جمهوری اسلامی ایران نیز این مساله مکررا مورد تاکید قرار گرفت که نشان از اهمیت آن داشت.
اما پیوست فرهنگی چیست؟ پیوست فرهنگی را در تعریفی جامع این گونه می توان معرفی کرد که مجموعهای است برای شناسایی، اقدام و ارزیابی از آثار و پیامدهای فرهنگی طرحها و فعالیتها که پس از انجام مطالعات لازم و با استناد به مبانی نظری و اسناد بالادستی بویژه نقشه مهندسی فرهنگی کشور متناسب با مقتضیات و شرایط جامعه، ضمن معرفی داده - ستاده یک سیاست اجرایی، طرح یا لایحه، پروژه یا هر فعالیت مهم دیگری با فرهنگ جامعه، با ارائه راهکارهای عملی برای تقویت آثار مثبت و حذف و کاهش پیامدهای مخرب آن در فرهنگ جامعه، راهنمای مجریان فعالیتها و طرحها در رعایت راهبردها، اعمال الزامات و استانداردهای مربوط و راهکارها در برنامهها و اقدامات عملی در اجرای آن فعالیت خواهد بود. به بیان دیگر، این پیوست بنا دارد با توجه به شرایط مختلفی که حاکم بر یک اقدام اجرایی است، تبعات فرهنگی آن را نیز بسنجد.
هدفی نیز که از پیوست های فرهنگی دنبال می شود طبق «نظام نامه پیوست فرهنگی طرح های مهم و کلان کشور»، حفظ، تقویت و گسترش ارزشهای اسلامی، ملی و انقلابی و تعالی فضای فرهنگی کشور با اجرای مطلوب فعالیتها و طرحهای مهم اقتصادی، عمرانی، فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و ...، نهادینهشدن اجرای اهداف و سیاستهای نقشه مهندسی فرهنگی کشور، بهره گیری از فرصتهای فرهنگی جامعه برای افزایش اثربخشی فعالیتها و طرحها، پیشبینی، پیشگیری و بازدارندگی از آسیبها و اصلاح پیامدهای مخرب فرهنگی کلیه فعالیتها و طرحها است.
متاسفانه خلا پیوست های فرهنگی در سالیان گذشته، سبب ساز آن بوده است که فضای فرهنگی اجتماعی به دلیل فقدان مطالعات دقیق در اجرای طرح های مختلف اجرایی دچار آسیب های جدی شود و یا اقدامات صورت گرفته نتیجه معکوس داده و بی اثر شود.
حضرت آیت الله خامنه ای در همین زمینه با اشاره به عروسک های دارا و سارا، عدم توفیق آنها را نتیجه نبود پیوست فرهنگی دانسته و در دیداری با اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی اظهار کردند: «دوستان ما آمدند در یکی از دستگاههای فعّال و مسئول، عروسکهای خوبی درست کردند؛ خوب هم بود؛ اوّل هم حسّاسیّت طرف مقابل را - یعنی مخالفین را، خارجیها را - برانگیخت که اینها آمدند در مقابل باربی و مانند اینها، این [عروسکها] را درست کردند؛ ولی نگرفت. من به اینها گفتم که اشکال کار شما این است که شما آمدید به فلان نام، یک پسری را، یک دختری را آوردید در بازار، این عروسک شما را بچّهی ما اصلاً نمیشناسد - ببینید، پیوست فرهنگی که میگوییم اینها است - خب، یک عروسک است فقط، در حالی که مرد عنکبوتی را بچّهی ما میشناسد، بتمن را بچّهی ما میشناسد. ده بیست فیلم درست کردهاند، این فیلم را آنجا دیده، بعد که میبیند همان عروسکی که در فیلم داشت کار میکرد، در مغازه هست، به پدر و مادرش میگوید این را برای من بخرید؛ عروسک را میشناسد؛ این پیوست فرهنگی [است]. شما بایستی این عروسک را که ساختید، در کنار ساخت عروسک، ده بیست فیلم کودک درست میکردید برای اینکه این عروسک معرّفی بشود پیش بچّهها؛ بعد که معرّفی شد، آنوقت خودشان میخرند، [ولی] وقتی معرّفی نشد، بازار ندارد و ورشکست میشود؛ و ورشکست شد.»
برای نمونه ای دیگر، یکی از جاهای که تاثیر نبود پیوست های فرهنگی بیشتر به چشم می خورد پروژه های مالی و عمرانی دستگاه های مختلف است، سیر شتابنده و مسابقه تاسیس بانک ها، موسسات مالی و اعتباری، شرکت های عظیم اقتصادی، پاساژسازی و ... در بخش های مختلف حاکمیت به دلیل فقدان پیوست فرهنگی مناسب در بستر اجتماعی و فرهنگی، تقویت کننده ایدئولوژی سرمایه داری و به دنبال آن خوی حرص و آز مالی شد. تقویت این خوی حرص و آز و دوری از زهد و ساده زیستی هم به دنبال خود اثرات مخرب فرهنگی دیگری نظیر افزایش جرائم، افزایش سن ازدواج، کاهش نرخ باروری، افزایش روابط نامشروع، گسترش روحیه اسراف و تبذیر، مصرف گرایی و ... را دامن زد. این اثرات فرهنگی هم نتیجه خود را در اقتصاد نشان داد و از هم گسیختگی اقتصادی کشور را سبب ساز شد.
ضرورت وجود پیوست های فرهنگی، روز به روز بیشتر حس می شود اما متاسفانه در عمل این گونه به نظر می رسد که در دستگاه های مختلف اجرایی توجهی به این پیوست ها نیست؛ خبرهایی نظیر ساخت برج 121 طبقه توسط بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی که از نام آن مشخص است باید برای مستعضفین و پابرهنگان کار کند نشان می دهد که به تنها چیزی که در پروژه های اقتصادی فکر نمی شود فرهنگ است، شاید وقتی بیدار شویم که دیگر دیر باشد.
